Ramazani është muaj i shenjtë për besimtarët myslimanë – muaj reflektimi dhe devotshmërie personale. Kjo është e drejtë e pacenueshme.
Por ajo që po ndodh në hapësirën publike të Kosovës nuk është më vetëm praktikë fetare. Është shfaqje simbolike dhe institucionale që ngre një pyetje themelore:
A po sillet shteti si neutral, apo si pjesëmarrës?
1. Laiciteti në heshtje, politika në iftar
Sheshe të mbushura me tenda.
Iftare masive me prezencë politike.
Liderë institucionalë që garojnë për dukshmëri në tryeza fetare.
Në këto aktivitete shfaqen përfaqësues të shtetit në bashkëveprim publik me strukturat e Bashkësia Islame e Kosovës.
Kjo nuk është më vetëm çështje besimi personal.
Kjo është afërsi institucionale e demonstruar publikisht.
Laiciteti nuk është dekor kushtetues.
Është ndarje e qartë mes shtetit dhe organizimeve fetare.
Kur kjo ndarje zbehet në praktikë, lind konfuzioni.
2. Shteti nuk agjëron: pse politika po e bën?
Shteti nuk ka fe.
Institucionet nuk agjërojnë.
Kushtetuta nuk përshtatet sipas kalendarit fetar.
Askush nuk sulmon agjërimin.
Por kur politika fillon të sillet si aktor devocional në hapësirën publike, roli i saj ndryshon.
A është kjo bindje personale?
Apo kalkulim elektoral?
Në çdo rast, mesazhi publik është i qartë: politika po kërkon legjitimitet përmes simbolikës fetare.
3. Kur simbolika fetare bëhet strategji politike
Transformimet institucionale nuk fillojnë me ndryshim sistemi.
Fillojnë me normalizim simbolik.
Me fotografi.
Me heshtje.
Me përshtatje graduale.
Kur shfaqja e devotshmërisë bëhet element i komunikimit politik, kemi hyrë në zonën e instrumentalizimit.
Feja është e shenjtë për besimtarin.
Por ajo bëhet mjet kur përdoret për kapital politik.
4. Orientimi euro-atlantik apo balancim fetar?
Kosova është projekt politik i mbështetur nga Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Evropian.
Është projekt qytetar dhe demokratik.
Në momentin kur hapësira publike dominohet nga simbolikë fetare me prezencë të fortë politike, dërgohet sinjal i paqartë për orientimin tonë strategjik.
A jemi të vendosur qartë në boshtin euro-atlantik?
Apo po kërkojmë balancime simbolike për konsum të brendshëm?
Shteti modern nuk ndërton identitet mbi religjionin.
Ai ndërton identitet mbi qytetarinë.
5. Kush e mbron shtetin laik kur politika hesht?
Heshtja është pozicion.
Fakti që askush nga liderët politikë nuk flet qartë për kufirin mes shtetit dhe organizimeve fetare tregon një realitet të pakëndshëm:
Frikë elektorale.
Varësi nga ndikimi fetar.
Mungesë guximi për të mbrojtur parimin.
Laiciteti nuk është anti-fetar.
Ai është garanci për barazi të të gjithëve – besimtarë dhe jobesimtarë.
Përfundim :
Ramazani është i shenjtë për besimtarët.
Por shteti është i shenjtë për qytetarët.
Nëse politika vazhdon të përkulet para simbolikës fetare për arsye kalkulimi, atëherë laiciteti mbetet vetëm fjali në Kushtetutë.
Pyetja mbetet:
A jemi shtet laik në praktikë – apo vetëm në letër?
